ತೆಲಂಗಾಣ ಸಾರಿಗೆ ನೌಕರರ ಹೋರಾಟದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಕಥೆ: 52 ದಿನಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮುಷ್ಕರದಿಂದ 2026ರ ಹೊಸ ಸಂಘರ್ಷದವರೆಗೆ
ತೆಲಂಗಾಣ ಸಾರಿಗೆ ನೌಕರರ ಹೋರಾಟ: 52 ದಿನಗಳ ಮುಷ್ಕರದಿಂದ ಸರ್ಕಾರದ ವಿಲೀನದವರೆಗೆ ನಡೆದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಚಿತ್ರಣ.
ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಜ್ಯ ರಸ್ತೆ ಸಾರಿಗೆ ಸಂಸ್ಥೆ ಎಂದೇ ಪರಿಚಿತವಾಗಿದ್ದ TSRTC, ಈಗಿನ TGSRTC, ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಿರಂತರ ಹೋರಾಟಗಳು, ಸರ್ಕಾರದ ಜೊತೆಗಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಹಾಗೂ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಮೂಲಕ ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಸಾರಿಗೆ ನೌಕರರ ಬದುಕು, ಉದ್ಯೋಗ ಭದ್ರತೆ, ವೇತನ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಮತ್ತು ಸರ್ಕಾರಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ನಡೆದ ಈ ಹೋರಾಟ ಕೇವಲ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಸಮಸ್ಯೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೂ ದೊಡ್ಡ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹಾಗೂ ರಾಜಕೀಯ ಚಳವಳಿಯಾಗಿದೆ.
ವಿಶೇಷವಾಗಿ 2019ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ 52 ದಿನಗಳ ಬೃಹತ್ ಮುಷ್ಕರ, 2023ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ಐತಿಹಾಸಿಕ ವಿಲೀನ ನಿರ್ಧಾರ ಹಾಗೂ 2026ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಉಂಟಾಗಿರುವ ಸಂಘರ್ಷದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಈಗ ಮತ್ತೆ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿದೆ
2019ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮುಷ್ಕರ: ತೆಲಂಗಾಣವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದ 52 ದಿನಗಳ ಹೋರಾಟ
2019ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ TSRTC ನೌಕರರು ಸರ್ಕಾರದ ವಿರುದ್ಧ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಹೋರಾಟ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಸಾವಿರಾರು ಚಾಲಕರು, ನಿರ್ವಾಹಕರು, ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ವಿಭಾಗದ ನೌಕರರು ಒಗ್ಗಟ್ಟಿನಿಂದ ಮುಷ್ಕರಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿದ್ದರು. ಈ ಹೋರಾಟ ಸುಮಾರು 52 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿದಿದ್ದು, ತೆಲಂಗಾಣದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಮಿಕ ಹೋರಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ.
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನೌಕರರು ಸರ್ಕಾರದ ಮುಂದೆ ಸುಮಾರು 26 ಪ್ರಮುಖ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ TSRTC ಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವುದು, ವೇತನ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ ಜಾರಿಗೆ ತರುವುದು, ಖಾಲಿ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ಭರ್ತಿ ಮಾಡುವುದು, ಹೊಸ ಬಸ್ಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸುವುದು, ಖಾಸಗೀಕರಣ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಮಹಿಳಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಉತ್ತಮ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ಸೇರಿತ್ತು.
ಮುಷ್ಕರ ಆರಂಭವಾದ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಂಡಿತ್ತು. ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರಯಾಣಿಕರು ಸಮಸ್ಯೆ ಎದುರಿಸಿದರು. ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು, ರೈತರು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಾರ್ಮಿಕರು ತುಂಬಾ ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸಿದರು.
ಸರ್ಕಾರದ ಕಠಿಣ ನಿಲುವು ಮತ್ತು ಭಾರೀ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ.
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರದಲ್ಲಿದ್ದ BRS ಸರ್ಕಾರ ಹಾಗೂ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿ ಕೆ. ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ರಾವ್ ಅವರು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಕಠಿಣ ನಿಲುವು ತಾಳಿದ್ದರು. ಮುಷ್ಕರವನ್ನು ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಎಂದು ಘೋಷಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ನಡೆಯಿತು. ಕರ್ತವ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾಜರಾಗದ ಸುಮಾರು 48 ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನೌಕರರನ್ನು ವಜಾಗೊಳಿಸುವ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು.
ಇದರಿಂದ ನೌಕರರ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಭಯದ ವಾತಾವರಣ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಅನೇಕ ನೌಕರರು ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದರು. ಕೆಲವರು ಸಾಲದ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಕುಗ್ಗಿದರು ಎಂಬ ವರದಿಗಳೂ ಬಂದಿದ್ದವು.
ಸರ್ಕಾರ ಕೆಲವು ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಬಸ್ಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದು, ಖಾಸಗೀಕರಣದ ಭೀತಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಿಸಿತು. ಈ ನಿರ್ಧಾರ ನೌಕರರ ಆಕ್ರೋಶಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಇಂಧನ ಹಾಕಿದಂತಾಯಿತು.
52 ದಿನಗಳ ಬಳಿಕ ಮುಷ್ಕರ ಅಂತ್ಯ: ಸರ್ಕಾರದ ಮೃದು ಧೋರಣೆ.
ಸುಮಾರು ಎರಡು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿದ ಹೋರಾಟದ ಬಳಿಕ, ನೌಕರರು ಮುಷ್ಕರ ಹಿಂಪಡೆಯಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ವಿಲೀನದ ಬೇಡಿಕೆ ತಕ್ಷಣ ಈಡೇರದಿದ್ದರೂ, ಸರ್ಕಾರ ಬಳಿಕ ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಮೃದು ಧೋರಣೆ ತಾಳಿತು.
ಮುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಂಡಿದ್ದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಷರತ್ತುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಮರಳಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಭರವಸೆ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಖಾಸಗೀಕರಣವನ್ನು ತಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಜಾರಿಗೆ ತರದಿರುವುದಾಗಿ ಸರ್ಕಾರ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿತು.
ಇದರ ಜೊತೆಗೆ ನೌಕರರ ಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕಾಗಿ ಕೆಲವು ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸಲಾಯಿತು. ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮದ ನಷ್ಟ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಬಸ್ ಪ್ರಯಾಣ ದರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಕ್ರಮಗಳು ಕೆಲ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನೌಕರರ ಒತ್ತಡ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದ್ದರೂ, ಮೂಲ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಿಹಾರವಾಗಲಿಲ್ಲ.
2023ರ ಐತಿಹಾಸಿಕ ತಿರುವು: TSRTC ನೌಕರರ ಸರ್ಕಾರದೊಂದಿಗೆ ವಿಲೀನ
2019ರಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದ ಸರ್ಕಾರವೇ, 2023ರಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಂಡದ್ದು ರಾಜಕೀಯ ವಲಯದಲ್ಲೂ ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚೆಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು.
ವಿಧಾನಸಭಾ ಚುನಾವಣೆಗೆ ಮುನ್ನ, ಆಗಸ್ಟ್ 2023ರಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ TSRTC ನೌಕರರನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಸುಮಾರು 43,373 ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಸಿಬ್ಬಂದಿಗೆ ಈ ನಿರ್ಧಾರ ಅನ್ವಯವಾಗಿತ್ತು.
ಈ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಷ ಮಸೂದೆಯನ್ನು ವಿಧಾನಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಹೋರಾಟ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದ ನೌಕರರಿಗೆ ಇದು ದೊಡ್ಡ ಜಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.
ಸರ್ಕಾರಿ ನೌಕರರಿಗೆ ಸಿಗುವ ವಿವಿಧ ಸೌಲಭ್ಯಗಳು, ಉದ್ಯೋಗ ಭದ್ರತೆ, ನಿವೃತ್ತಿ ಪ್ರಯೋಜನಗಳು ಹಾಗೂ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ರಕ್ಷಣೆಯಂತಹ ಹಲವಾರು ಲಾಭಗಳು ಈ ಮೂಲಕ ದೊರಕುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು.
2019ರ ಮುಷ್ಕರದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಸಾಧ್ಯವೆಂದು ಕಂಡಿದ್ದ ಬೇಡಿಕೆಯೇ, 2023ರಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡದ್ದು ಗಮನಾರ್ಹ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ.
2026ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಹೋರಾಟದ ಕಿಡಿ
ಸರ್ಕಾರ ಬದಲಾಗಿದ್ದು ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರವೂ, ನೌಕರರ ಹಲವು ಬೇಡಿಕೆಗಳು ಬಾಕಿಯೇ ಉಳಿದಿವೆ ಎಂಬ ಅಸಮಾಧಾನ ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.
2026ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ TGSRTC ನೌಕರರ ಜಂಟಿ ಕ್ರಿಯಾ ಸಮಿತಿ ಮತ್ತೆ ಮುಷ್ಕರದ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡಿದೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಚುನಾವಣಾ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ್ದ ಭರವಸೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತರಬೇಕು ಎಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ.
2023ರಲ್ಲಿ ಘೋಷಿಸಲಾದ ವಿಲೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನುಷ್ಠಾನಗೊಂಡಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಆರೋಪ ನೌಕರರಿಂದ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದೆ. ವೇತನ ಪರಿಷ್ಕರಣೆ, ಬಾಕಿ ವೇತನ, ನಿವೃತ್ತಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಪಾವತಿ ಹಾಗೂ 2021ರ 30% PRC ಜಾರಿ ಪ್ರಮುಖ ಬೇಡಿಕೆಗಳಾಗಿವೆ.
ಇದರ ಜೊತೆಗೆ GHMC ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಖಾಸಗಿ ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್ ಬಸ್ಗಳನ್ನು ತರಲು ಸರ್ಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೂ ನೌಕರರು ತೀವ್ರ ವಿರೋಧ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸರ್ಕಾರದ ಹೊಸ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಮಾತುಕತೆ ಪ್ರಯತ್ನ
ಪ್ರಸ್ತುತ ಸರ್ಕಾರ ನೌಕರರ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು 4 ಹಿರಿಯ IAS ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ರಚಿಸಿದೆ. ಈ ಸಮಿತಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ವಾರಗಳ ಒಳಗೆ ವರದಿ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಸೂಚಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮುಷ್ಕರದಿಂದ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಆಗದಂತೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಖಾಸಗಿ ವಾಹನಗಳು ಹಾಗೂ ಚಾಲಕರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಯೋಜನೆಯನ್ನೂ ಸರ್ಕಾರ ರೂಪಿಸಿದೆ.
ಇದೇ ವೇಳೆ ಮುಷ್ಕರ ಕೈಬಿಟ್ಟು ಮಾತುಕತೆಗೆ ಬರುವಂತೆ ಸರ್ಕಾರ ಕಾರ್ಮಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಮನವಿ ಮಾಡಿದೆ. ಆದರೆ ನೌಕರರು ಸ್ಪಷ್ಟ ಭರವಸೆ ಸಿಗುವವರೆಗೆ ಹೋರಾಟ ಮುಂದುವರಿಸುವ ಸೂಚನೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ಸಾರಿಗೆ ನೌಕರರ ಹೋರಾಟದ ಭವಿಷ್ಯ ಏನು?
ತೆಲಂಗಾಣ ಸಾರಿಗೆ ನೌಕರರ ಹೋರಾಟ ಈಗ ಕೇವಲ ವೇತನ ಅಥವಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ವಿಚಾರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಇದು ಸರ್ಕಾರಿ ನಿಗಮಗಳ ಭವಿಷ್ಯ, ಖಾಸಗೀಕರಣದ ನೀತಿ ಹಾಗೂ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕುರಿತ ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚೆಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ.
2019ರ ಹೋರಾಟ ಸರ್ಕಾರವನ್ನು ಮಣಿಸಿತ್ತು. 2023ರ ವಿಲೀನ ನಿರ್ಧಾರ ನೌಕರರ ಏಕತೆಯ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿತ್ತು. ಈಗ 2026ರ ಹೊಸ ಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತೆ ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ನೌಕರರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದೆ.
ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಕೇವಲ TGSRTC ನೌಕರರ ಬದುಕಿನ ಮೇಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ದೇಶದ ಇತರೆ ಸಾರಿಗೆ ನಿಗಮಗಳ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
ಒಟ್ಟಾರೆ, ತೆಲಂಗಾಣ ಸಾರಿಗೆ ನೌಕರರ ಹೋರಾಟ ಭಾರತದ ಕಾರ್ಮಿಕ ಚಳವಳಿಗಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹತ್ವದ ಅಧ್ಯಾಯವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿದೆ.
ಸಾರಿಗೆ ನೌಕರರ ಹೋರಾಟವು ಕೇವಲ ಉದ್ಯೋಗ ಭದ್ರತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಭವಿಷ್ಯದ ಕುರಿತ ದೊಡ್ಡ ಚರ್ಚೆಯಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರ ಮತ್ತು ನೌಕರರ ನಡುವಿನ ವಿಶ್ವಾಸದ ಕೊರತೆ ಮುಂದುವರಿದರೆ, ಮತ್ತೆ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳು ನಡೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ನೌಕರರ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರ ಸಿಕ್ಕರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಬಹುದು. ತೆಲಂಗಾಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆಗಳನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರೆ ರಾಜ್ಯಗಳ ಸಾರಿಗೆ ನೌಕರರೂ ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.